Filosofie

Wat wil Helikon?
Helikon is een kunsthistorisch instituut dat de kennis en inzicht op het gebied van de kunsten wil vergroten. Het instituut richt zich daarvoor op de invloed die verschillende godsdienstige gedachten en levensbeschouwelijke inzichten hebben uitgeoefend op kunst en cultuur. De onderwerpen die gedurende de cursussen, lezingen, excursies en reizen aan bod komen hebben een religieuze, filosofische of levensbeschouwelijke achtergrond. Het doel is deze achtergrond inzichtelijk te maken en de betekenis en symboliek van een kunstwerk te ontrafelen. Helikon wil het kunstwerk plaatsen in de tijd waarin het is vervaardigd en het verhaal achter een kunstwerk vertellen.

Kunst en maatschappij
Volgens Helikon is kunst moeilijk los te zien van een groter maatschappelijk verband. Zij die zich bewust zijn van deze maatschappelijke samenhang, zullen ten volle genieten van de voorwerpen die wij in onze musea tegenkomen. De kunstvoorwerpen in de musea zijn vaak volledig losgerukt van hun oorspronkelijke omgeving. Voor een goed begrip moet men zich een voorstelling maken van de context waarin die voorwerpen indertijd zijn vervaardigd én wat de bedoeling, functie, betekenis en symboliek ervan was.

Religie: de grote cultuurmaker
In de geschiedenis van de mensheid is er nauwelijks een samenleving aan te wijzen waarin niet op een of andere wijze een godsbeeld was ontwikkeld of op zijn minst een goede en kwade macht. Men kende een scheppingsverhaal, het leven op aarde werd veelal van bovenaf gestuurd of bepaald en men had verwachtingen over een leven na de dood. De verschillende godsdienstige overtuigingen zijn steeds van grote invloed geweest op kunst en cultuur van een bepaalde samenleving.

Een aantal voorbeelden
De fraaie Egyptische kunstvoorwerpen krijgen veel meer betekenis wanneer men zich op de hoogte stelt van de functie die deze vervulden gedurende de reis die een overledene maakte van het hier naar het hiernamaals. Men moet ook te weten komen wat de betekenis was die de Egyptenaren aan de voorwerpen hechtten met betrekking tot de bestendiging van het leven na de dood.

In de kunst van de Griekse en Romeinse oudheid wemelt het van mythologische taferelen. De voorstellingen worden pas echt duidelijk wanneer men de daaraan verbonden verhalen kent én op de hoogte is van de betekenissen die daaraan, gedurende de verschillende westerse cultuurperioden, zijn gegeven.

Voor een goed begrip van de christelijke kunstvoorwerpen is het allerminst noodzakelijk ze stilistisch als vroegchristelijk, romaans, gotisch, renaissance of barok te herkennen. Het getuigt van veel meer inzicht, wanneer men door de verandering van de uitbeelding van steeds terugkerende onderwerpen, de religieuze veranderingen in die verschillende cultuurperioden weet op te merken. Zo kan begrip van de betekenis en symboliek van de christelijke kunst pas verkregen worden wanneer men goed op de hoogte is van de bijbelcommentaren van de kerkvaders en de uitleg die er in de opeenvolgende eeuwen aan is gegeven.

De ikonen, dé kunstvoorwerpen uit de orthodoxe kerk, gaan leven wanneer men zich verdiept in de symboliek van de voorstelling en zich op de hoogte stelt van de betekenis van een ikoon binnen de orthodoxe geloofsbeleving.

De joodse kunstvoorwerpen hebben pas écht iets te vertellen, wanneer men ze kan plaatsen in de joodse godsdienstige cultuur en traditie.

De kunstvoorwerpen van oorspronkelijk niet-westerse godsdiensten zoals de islam en het boeddhisme of van niet-westerse volkeren zoals Inca's, Azteken of Zuid-Afrikaanse stammen kunnen alleen worden begrepen en verklaard, wanneer men kennis neemt van de verschillende religieuze inzichten.